Podwyżka CIT wykreślona, progi PIT w górę — jak firma powinna przygotować się na zmiany podatkowe

W czwartek Sejm przyjął poprawki zgłoszone przez Ryszarda Petru (KP Centrum) oraz Janusza Kowalskiego (niezrzeszony). Poprawki wykreślają przepisy, które podnosiły CIT do 22 proc. dla firm o przychodach powyżej 50 mln euro, co oznacza pozostawienie stawki na obecnym poziomie 19 proc. Posłowie opowiedzieli się również za coroczną waloryzacją progów podatkowych, która zaczęłaby obowiązywać od 2028 r.

To nie koniec ścieżki legislacyjnej. Ustawa zmieniająca ustawę o PIT, ustawę o CIT oraz ustawę o zryczałtowanym podatku dochodowym trafiła do Senatu. Senatorowie mogą dokonywać zmian, ale każda z nich musi potem zostać przegłosowana przez Sejm — ostateczny kształt przepisów nie jest więc jeszcze przesądzony.

Skalę finansową decyzji przedstawił wiceminister finansów Jarosław Neneman: rezygnacja z podwyżki CIT oznacza spadek wpływów budżetu o 6,2 mld zł w 2027 r., a konsekwencje finansowe waloryzacji progów wystąpią dopiero w 2028 r. W projekcie budżetu na 2027 r. dochody mają wynieść 696,4 mld zł, wydatki 977,6 mld zł, a deficyt 281,2 mld zł. Wiceminister wskazał, że cięcia w wydatkach będą konieczne, ponieważ Sejm nie może w trakcie prac nad budżetem zwiększać deficytu.

Ustawa podnosi pierwszy próg podatkowy ze 120 do 130 tys. zł; stawka poniżej tego progu pozostaje na poziomie 12 proc. Wprowadzony ma zostać nowy próg obejmujący dochody od ponad 130 do 150 tys. zł ze stawką 24 proc., a dochody powyżej 150 tys. zł zostaną objęte stawką 32 proc.

Jednocześnie rośnie danina solidarnościowa płacona przez osoby o najwyższych dochodach, powyżej 1 mln zł — z 4 do 5 proc. podstawy. W 2024 r., jak podało Ministerstwo Finansów, daninę tę płaciło 39 tys. osób.

Zmienia się też zakres stosowania ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Limit przychodów warunkujących możliwość wyboru tej formy opodatkowania zostanie obniżony z 2 mln euro do 250 tys. euro, a stawka 17 proc. ma być stosowana do nadwyżki przychodów osiągniętych w trakcie roku ponad 300 tys. euro.

Stawka podatku jest jednym z parametrów, na których opiera się budżet, model finansowy i prognoza przepływów. Gdy parametr zmienia się późno albo pozostaje niepewny do końca ścieżki legislacyjnej, firma musi prowadzić równolegle kilka scenariuszy: wariant z podwyżką CIT i wariant bez niej. Dla podatników CIT o przychodach powyżej 50 mln euro różnica między 19 a 22 proc. przekłada się wprost na kwotę podatku i środki dostępne na inwestycje.

Drugi obszar to podatki związane z wynagrodzeniami. Zmiana progów PIT i stawki daniny solidarnościowej wpływa na obciążenia po stronie pracownika oraz na koszty pracodawcy, a więc na planowanie zatrudnienia i siatki wynagrodzeń. Z kolei obniżenie limitu ryczałtu oznacza, że część firm może nie utrzymać dotychczasowej formy opodatkowania — a to zmienia sposób raportowania i wysokość zaliczek w trakcie roku.

Ludzie i role: ustal, kto w firmie naprawdę liczy podatek i wprowadza dane do systemów. To nie tylko właściciel i główna księgowość, ale też controlling, dział kadr i płac, osoby odpowiedzialne za wybór formy opodatkowania oraz osoby na zastępstwach i nowo zatrudnione. Każda z tych osób powinna znać aktualne progi, stawki i limity, zanim pojawi się pierwsza lista płac w nowym roku.

Sytuacje nietypowe: sprawdź, czy procedury obejmują przypadki brzegowe — przekroczenie w trakcie roku limitu 250 tys. euro przy ryczałcie, przejście ponad 300 tys. euro i naliczenie 17 proc. od nadwyżki, transakcje i faktury na przełomie roku, korekty, umowy wieloletnie oraz rok obrotowy inny niż kalendarzowy. Osobno ustal, jak liczone są limity wyrażone w euro i jak traktowane są różnice kursowe.

Systemy i narzędzia: samo „wiedzenie o zmianie” nie wystarczy, jeśli system płacowy nadal liczy według starych progów. Zweryfikuj konfigurację progów 130 i 150 tys. zł, stawek 12, 24 i 32 proc. oraz daniny solidarnościowej, a obliczenia przetestuj na przykładowych listach płac. W modelu finansowym i raportowaniu zarządczym wprowadź parametr efektywnej stawki podatku, tak aby zarząd widział wpływ zmian na wynik, a nie tylko na zapis w księgach.

Ewidencja i dane źródłowe: prowadź rejestr przychodów pozwalający na bieżąco monitorować limity ryczałtowe oraz podstawę daniny solidarnościowej. Dane powinny być dostępne w jednym miejscu i w podziale, który pozwala odpowiedzieć na pytanie, czy firma zbliża się do progu.

Przegląd wewnętrzny: przed zamknięciem budżetu zrób wewnętrzny przegląd założeń podatkowych — z jakiej stawki CIT liczono wynik, jakie przyjęto progi PIT, czy uwzględniono zmianę limitu ryczałtu. Udokumentuj scenariusze i wersjonuj budżet, żeby po uchwaleniu ostatecznego kształtu przepisów wiedzieć, które liczby wymagają aktualizacji. Ustal też osobę odpowiedzialną za śledzenie prac legislacyjnych na linii Senat–Sejm.

Komunikacja zewnętrzna: jeśli prognozy były pokazywane bankowi, inwestorowi lub kontrahentowi, warto zawczasu przygotować krótkie wyjaśnienie przyjętych założeń i ich wrażliwości na zmiany stawek. To tańsze niż tłumaczenie rozbieżności po fakcie.

Rozdzielenie kompetencji: kwestie stawek, rozliczeń i interpretacji przepisów podatkowych to zadanie dla doradcy podatkowego. Osobno przegląd procesów, kontroli wewnętrznej i jakości raportowania finansowego prowadzi doradca rachunkowo-finansowy lub audyt wewnętrzny — to dwa różne problemy i dwie różne role.

Badanie sprawozdania finansowego obejmuje m.in. weryfikację rozliczeń podatkowych wykazanych w sprawozdaniu, w tym pozycji, których wartość zależy od przyjętych założeń o przyszłych stawkach. Audytor sprawdza spójność danych, poprawność ujęcia i ujawnień, a nie „doradza podatkowo” — jego zadaniem jest potwierdzenie, że liczby w sprawozdaniu odpowiadają dokumentacji i przepisom.

W sytuacjach transakcyjnych, przy pozyskiwaniu finansowania lub sprzedaży udziałów, due diligence pozwala wychwycić ryzyka podatkowe i sprawdzić, na jakich założeniach zbudowano prognozę. To szczególnie istotne, gdy prognoza powstawała przed zmianą przepisów — wtedy trzeba jasno pokazać, które parametry są niepewne i jak zmienia się wynik przy innym scenariuszu.

Opisany mechanizm nie jest wyjątkiem — dotyczy każdego przedsiębiorcy, który planuje wynik przy niepewnych przepisach. Bez względu na skalę działalności warto działać w trzech krokach: utrzymywać model z jawnymi parametrami podatkowymi, mieć gotowe scenariusze na różne warianty prawa i dokumentować przyjęte założenia. Dzięki temu zmiana stawki czy limitu staje się korektą w arkuszu, a nie zaskoczeniem w relacji z bankiem, inwestorem czy kontrolą.