Dwie wersje reformy podatkowej. Co firma powinna mieć policzone, zanim pozna ostateczny kształt przepisów

Pakiet przygotowany przez Ministerstwo Finansów zakłada korektę progów podatkowych oraz wprowadzenie nowej, „przejściowej” stawki PIT 24 proc. w przedziale od 130 do 150 tys. zł rocznych przychodów. W wersji rządowej reforma przewidywała też podwyższenie stawki CIT dla dużych firm — z 19 do 22 proc.

W trakcie prac w Sejmie doszły do tego dwie poprawki zgłoszone przez Ryszarda Petru (klub Centrum) i posła niezrzeszonego Janusza Kowalskiego: rezygnacja z podwyżki CIT oraz coroczna waloryzacja progów podatkowych, obowiązująca od 2028 r. Według szacunków resortu finansów sama likwidacja podwyżki CIT oznaczałaby spadek wpływów budżetu o 6,2 mld zł w 2027 r. Skutki waloryzacji progów pojawiłyby się od 2028 r.

Ustawa wyszła już z Sejmu. Senacka Komisja Budżetu i Finansów Publicznych w poniedziałek 26 października opowiedziała się za przywróceniem pierwotnego brzmienia reformy, a Senat ma rozpatrzyć ustawę na posiedzeniu we wtorek 27 października. Wiceminister finansów Jarosław Neneman mówił wprost, że resort popiera przedłożenie rządowe i liczy na zmiany w Senacie w tym kierunku. Ostateczny kształt przepisów pozostaje więc otwarty — i to jest punkt wyjścia do planowania, a nie szczegół z kroniki parlamentarnej.

Skala skutków jest przy tym szacowana różnie. Ekonomista z Uniwersytetu Warszawskiego dr hab. Michał Brzeziński wskazywał, że wersja rządowa poprawiała saldo finansów publicznych o 1,5–5 mld zł rocznie, głównie dzięki podwyżce CIT dla największych firm, a ustawa po korektach Sejmu kosztuje finanse publiczne 6,2 mld zł w 2027 r. i 23,6 mld zł w 2030 r. Ryszard Petru określał z kolei szacunki dodatkowych dochodów z CIT mianem „złudnego szacowania”.

Trzy punkty procentowe robią wrażenie tylko na poziomie stawki. Na poziomie wyniku oznacza to prostą rzecz: różnicę równą 3 proc. zysku brutto. Przy marży operacyjnej liczonej w kilku procentach to często przejście od zysku do straty na tej samej sprzedaży — i właśnie dlatego tego typu zmiany trzeba przeliczyć, zanim staną się prawem.

Drugi wymiar to czas. Podwyżka CIT była w źródle opisywana jako zmiana wprowadzana „właściwie z dnia na dzień”. Krótkie vacatio legis uderza w firmy, które mają rozbudowane procesy: budżetowanie, cenniki, umowy z klientami, kowenanty kredytowe. Poprawka dotycząca waloryzacji progów PIT działa w drugą stronę — jej skutki są odsunięte w czasie, ale dotkną listy płac, oczekiwań płacowych i kosztów zatrudnienia.

Trzeci wymiar jest czysto decyzyjny: niepewność sama w sobie jest kosztem. Odkładane inwestycje, dwie wersje budżetu, wstrzymane rekrutacje — to realne efekty, nawet jeśli finalnie stawka CIT się nie zmieni.

Ludzie i role. Trzeba zacząć od mapy odpowiedzialności: księgowość i controlling — przeliczenie obciążeń CIT i założenia do budżetu; kadry i płace — progi PIT oraz stawka przejściowa 24 proc.; handel i pricing — czy ceny kalkulowane są od zysku netto, czy od kosztu; zarząd — decyzje inwestycyjne i dywidendowe. Osobno trzeba wskazać następców: osobę na zastępstwie, nowo zatrudnionego specjalistę, a przy outsourcowaniu księgowości lub płac — ustalić na piśmie, kto i do kiedy aktualizuje parametry oraz kto potwierdza ich poprawność.

Sytuacje nietypowe. Lista kontrolna musi objąć przypadki brzegowe, w których najłatwiej o błąd: wynagrodzenia i premie wypłacane na przełomie roku, korekty list płac już po zmianie parametrów, pracowników z przychodem oscylującym wokół granicy 130–150 tys. zł, osoby zmieniające w trakcie roku formę zatrudnienia, rozliczenia roczne i korekty wcześniejszych deklaracji. Osobna pozycja: umowy długoterminowe zawarte przy starych stawkach — czy firma ma w nich mechanizm przenoszenia wzrostu kosztów na kontrahenta, czy wzrost obciążenia zostaje po jej stronie.

Systemy i narzędzia. Sama wiedza o zmianie nie wystarczy. Trzeba sprawdzić, czy system płacowy i ERP mają parametryzowane stawki oraz progi, czy da się przygotować dwie wersje kalkulacji na kopii danych i czy raporty zarządcze pokażą różnicę między wariantami. Praktyczny test: przeliczyć na danych z ostatniego kwartału obciążenie CIT w wariancie 19 i 22 proc. oraz listę płac z uwzględnieniem progu 130–150 tys. zł. Jeśli system wymaga ręcznej korekty arkusza, to jest właśnie ryzyko na dzień wejścia przepisów w życie.

Przegląd wewnętrzny. Zanim o zmiany zapyta bank, inwestor albo organ, warto zrobić własny przegląd: wrażliwość modelu finansowego (zysk netto, marża, zdolność do wypłaty dywidendy, kowenanty), budżet na 2027 r. w dwóch wariantach, spisane założenia podatkowe i ich uzasadnienie, a także bieżące monitorowanie procesu legislacyjnego — druków, stanowisk komisji senackich i treści poprawek. Do tego przegląd dokumentacji wewnętrznej: polityki rachunkowości, szablonów deklaracji, instrukcji obiegu dokumentów.

Warto przy tym rozdzielić kompetencje. Skutki projektu dla rozliczeń i sposób opodatkowania to obszar dla doradcy podatkowego. Przeliczenie scenariuszy, spójność modelu finansowego i kontrola wewnętrzna procesu to zadanie doradztwa rachunkowo-finansowego. Aktualizacja parametrów płacowych i rozliczeń z pracownikami — doradztwa kadrowego.

Zmiana stawki podatku nie jest tylko kwestią przyszłych płatności. Przekłada się na wycenę aktywów i rezerw z tytułu podatku odroczonego, na wysokość rezerwy na podatek bieżący oraz na ujawnienia w sprawozdaniu finansowym. Badanie sprawozdania finansowego pozwala zweryfikować, czy przyjęte założenia podatkowe są spójne z obowiązującym i projektowanym prawem oraz czy zostały należycie udokumentowane.

W transakcjach rolę odgrywa due diligence: kupujący sprawdza założenia podatkowe, normalizuje wynik i pyta o wrażliwość wyceny na zmianę stawki. Firma, która ma policzone dwa scenariusze i opisane założenia, odpowiada na te pytania w godzinach, a nie w tygodniach.

Ta sama logika dotyczy każdej firmy, niezależnie od etapu prac legislacyjnych: przy rozmowie z bankiem, funduszem, inwestorem prywatnym czy kontrahentem pierwsze pytanie będzie brzmiało „co, jeśli stawka wzrośnie”. Odpowiedź „zobaczymy, co uchwalą” brzmi wiarygodnie tylko wtedy, gdy w szufladzie leży już policzony wariant alternatywny.

Dobra praktyka jest prosta: dwie wersje modelu, spisane założenia, wskazane osoby odpowiedzialne i systemy przygotowane na szybką zmianę parametrów. Reszta to kwestia terminów — nie kalendarza politycznego.