Podwyżki VAT w Europie Środkowej 2026 – jak się przygotować?

W 2026 roku kilka krajów Europy Środkowo-Wschodniej podniosło stawki VAT. Rumunia zwiększyła podstawową stawkę z 19% do 21%, Estonia z 22% do 24%, a Węgry utrzymały najwyższy w UE poziom 27%. Polska ma 23% przy regionalnej średniej około 20%. Obniżone stawki również uległy zmianom – w Rumunii wzrosły z 5% i 9% do 11%. Jak wskazują eksperci, przyczyną jest rosnąca presja fiskalna związana z transformacją energetyczną, wydatkami obronnymi i kosztami systemów społecznych – mówi Kinga Baran z Forvis Mazars.

W przypadku CIT stawki w regionie oscylują wokół 20% (w Polsce 19%). Litwa i Słowacja postawiły na progresję w PIT, gdzie najwyższe stawki wzrosły do 30–35%, podczas gdy Grecja obniżyła większość stawek o około 2 punkty procentowe.

Podwyżki VAT to nie tylko wzrost kosztów dla konsumentów, ale także wyzwanie dla firm w zakresie compliance i zarządzania cenami. Przedsiębiorstwa działające w wielu jurysdykcjach muszą śledzić zmiany stawek, aby prawidłowo fakturować i rozliczać podatek. Różnice w stawkach mogą wpływać na marże i konkurencyjność. Dodatkowo, jak zauważa Łukasz Kozłowski z Federacji Przedsiębiorców Polskich, głównym problemem jest złożoność, niespójność i niestabilna interpretacja przepisów – nie tylko sam poziom obciążeń. Firmy powinny przygotować się na dalsze zmiany, ponieważ trend podwyżek może się utrzymać.

Aby zminimalizować ryzyko błędów i kar, firmy powinny podjąć konkretne kroki w czterech obszarach:

LUDZIE/ROLE: Kluczowe jest, aby osoby odpowiedzialne za finanse (CFO, główny księgowy, menedżer ds. podatków) znały aktualne stawki w każdym kraju działalności. Działy sprzedaży i zakupów muszą być informowane o zmianach, aby prawidłowo negocjować ceny i uwzględniać VAT w umowach. Warto przeprowadzić szkolenia dla pracowników zajmujących się fakturowaniem.

SYTUACJE NIETYPOWE: W przypadku długoterminowych kontraktów należy zweryfikować, czy zawierają klauzule waloryzacyjne umożliwiające dostosowanie cen do nowych stawek. Transakcje transgraniczne wymagają szczególnej uwagi – stawki mogą się różnić w zależności od miejsca świadczenia usługi. Warto przeanalizować umowy pod kątem okresów przejściowych.

SYSTEM/NARZĘDZIA: Systemy ERP i księgowe muszą zostać zaktualizowane o nowe stawki VAT przed ich wejściem w życie. Należy przeprowadzić testy, aby upewnić się, że faktury są wystawiane z prawidłowymi stawkami. Automatyzacja procesów może zmniejszyć ryzyko błędów – warto rozważyć moduły do automatycznej walidacji stawek.

PRZEGLĄD WEWNĘTRZNY: Regularne audyty wewnętrzne obszaru VAT pomogą wychwycić nieprawidłowości, zanim zrobi to organ skarbowy. Warto sprawdzić, czy polityka cenowa i rabatowa uwzględnia zmiany stawek. Due diligence przed przejęciami lub ekspansją powinien obejmować analizę ekspozycji VAT. Audyt wewnętrzny może również ocenić, czy firma korzysta z właściwych zwolnień i obniżonych stawek.

W przypadku planowanych inwestycji w regionie, profesjonalna kontrola podatkowa (due diligence) pozwala oszacować ryzyka związane ze zmianami stawek. Audyt wewnętrzny może zweryfikować poprawność stosowania stawek przejściowych i okresów dostosowawczych. Dla firm działających w wielu krajach kluczowe jest posiadanie spójnej polityki VAT, która jest regularnie aktualizowana.

Każda firma działająca w wielu krajach UE powinna mieć proces monitorowania zmian legislacyjnych. Podwyżki VAT w 2026 roku to dobry moment na przegląd procedur podatkowych i systemów IT. Warto skorzystać z doradztwa rachunkowo-finansowego, aby zapewnić zgodność i optymalizację kosztów. Niezależnie od skali działalności, proaktywne podejście do zmian stawek to inwestycja w bezpieczeństwo finansowe firmy.