Podwyżka CIT dla banków – czy inne firmy mogą być następne? Jak przygotować się na wzrost obciążeń fiskalnych

W połowie 2026 roku minister ds. polityki seniorskiej Maria Pełczyńska-Nałęcz zapowiedziała możliwość dalszego podwyższenia CIT dla banków, które już teraz płacą 30% CIT (podstawowa stawka wynosi 19%). Argumentowała to „ogromną nadpłynnością” w sektorze bankowym – czyli nadwyżką depozytów nad kredytami. Prezes BNP Paribas Przemek Gdański w felietonie opublikowanym na łamach Business Insider Polska publicznie zakwestionował logikę tego uzasadnienia, wskazując, że nadpłynność nie ma bezpośredniego związku z wysokością CIT.

Sektor bankowy w Polsce jest już jednym z najwyżej opodatkowanych w UE – efektywna stawka CIT sięga 36–38%, przy unijnej średniej 21,3%. W latach 2023–2026 banki odprowadzą do budżetu łącznie około 115 mld zł z tytułu CIT, podatku bankowego, PIT pracowników i dywidend. W pierwszej połowie 2026 roku obciążenia fiskalne sektora wzrosły o ponad 38% w porównaniu z analogicznym okresem 2025 roku, osiągając blisko 16 mld zł.

Choć bezpośrednim adresatem podwyżki są banki, sygnał jest jasny: rząd nie stroni od fiskalnego obciążania wybranych sektorów. Firmy działające w innych branżach – zwłaszcza tych z wysoką rentownością, eksponowanych politycznie – muszą liczyć się z ryzykiem podobnych działań. Co więcej, nawet jeśli podwyżka nie dotknie ich bezpośrednio, rosnące obciążenia banków mogą przełożyć się na wyższe koszty kredytu i ograniczenie dostępności finansowania dla całej gospodarki.

W takim otoczeniu kluczowe staje się zrozumienie rzeczywistego obciążenia podatkowego firmy (tzw. efektywnej stawki podatkowej) oraz identyfikacja obszarów, w których można legalnie zoptymalizować zobowiązania. To nie tylko kwestia finansowa, ale też strategiczna – pozwala zachować przewagę konkurencyjną i elastyczność w trudniejszych czasach.

Doświadczenie banków pokazuje, że nawet dobrze prosperujące przedsiębiorstwa mogą zostać zaskoczone zmianami podatkowymi. Poniżej praktyczna lista działań, które warto wdrożyć w każdej firmie, niezależnie od branży:

• LUDZIE/ROLE: Wyznacz osobę odpowiedzialną za monitorowanie zmian w przepisach podatkowych – może to być główny księgowy, dyrektor finansowy lub zewnętrzny doradca. Ważne, by była na bieżąco z projektami ustaw i komunikatami Ministerstwa Finansów. W średnich i dużych firmach warto utworzyć wewnętrzny zespół ds. ryzyka podatkowego.

• SYTUACJE NIETYPOWE: Opracuj scenariusze na wypadek gwałtownego wzrostu stawek CIT lub wprowadzenia nowych danin (np. podatku od nadmiarowych depozytów, podwyższonego CIT dla określonych branż). Sprawdź, jak zmiana stawki o 5, 10 czy 15 punktów procentowych wpłynie na budżet, płynność i możliwości inwestycyjne. Przygotuj plan działań awaryjnych, w tym analizę optymalizacji struktury kosztów i przychodów.

• SYSTEM/NARZĘDZIA: Upewnij się, że Twój system finansowo-księgowy pozwala na szybkie symulacje przy różnych stawkach podatkowych. Automatyzacja raportowania podatkowego i integracja z narzędziami do planowania scenariuszy zwiększa gotowość na zmiany. Regularnie weryfikuj, czy ewidencja kosztów i przychodów jest prowadzona w sposób umożliwiający skorzystanie z ulg i zwolnień.

• PRZEGLĄD WEWNĘTRZNY: Przynajmniej raz w roku przeprowadź audyt podatkowy (wewnętrzny lub zewnętrzny), który oceni rzeczywiste obciążenie firmy, zidentyfikuje ryzyka i rekomenduje optymalizacje. Sprawdź, czy korzystasz z dostępnych ulg (np. B+R, IP Box) oraz czy struktura kapitałowa (finansowanie dług vs. kapitał własny) jest efektywna podatkowo. W bankach taki audyt mógłby pomóc w argumentacji przed regulatorami – w innych branżach również zwiększa transparentność wobec inwestorów i instytucji finansowych.

Zmiany podatkowe często pojawiają się nagle i w nieprzewidzianym kształcie. Firmy, które regularnie korzystają z usług doradców podatkowych oraz przeprowadzają audyty wewnętrzne, są w stanie szybciej reagować i minimalizować negatywny wpływ na wyniki. Audyt podatkowy nie tylko ujawnia słabe punkty, ale też pozwala lepiej przygotować się na rozmowy z organami skarbowymi i inwestorami. W przypadku banków – które już teraz płacą efektywny CIT rzędu 36-38% – szczegółowa analiza może pomóc w przedstawieniu rządowi faktów i wyważonych argumentów.

Dla pozostałych firm kluczowe jest systematyczne budowanie kompetencji podatkowych w organizacji. Warto rozważyć współpracę z doradcą, który pomoże opracować długoterminową strategię podatkową, uwzględniającą ryzyko zmian stawek, ale też dostępne instrumenty optymalizacyjne.

Spór o CIT banków to nie tylko doraźne zdarzenie – to kolejny sygnał, że otoczenie fiskalne w Polsce staje się coraz bardziej nieprzewidywalne. Każda firma, niezależnie od branży, powinna traktować przypadek banków jako ostrzeżenie i okazję do przeglądu własnej gotowości podatkowej. Im szybciej zidentyfikuje swoje ryzyka i wdroży systemy wczesnego ostrzegania, tym łatwiej będzie jej utrzymać stabilność finansową w zmiennych warunkach. Strategiczne podejście do podatków to dziś nie luksus, lecz konieczność.