Nowe zasady estońskiego CIT i ryczałtu od najmu — na co przygotować się przed 2027 rokiem

Projektem nowelizacji ustawy o PIT, ustawy o CIT oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne ma zająć się rząd. Dokument zawiera pakiet zmian o charakterze dostosowawczym, precyzującym, uszczelniającym oraz porządkującym przepisy podatkowe. Co do zasady nowelizacja miałaby wejść w życie 1 stycznia 2027 r., a zgodnie z Oceną Skutków Regulacji budżet państwa miałby stracić na zmianach 288 mln zł do 2036 r.

Pierwszy pakiet dotyczy estońskiego CIT, czyli ryczałtu od przychodów spółek. Projekt przewiduje przede wszystkim likwidację możliwości wyboru tej formy opodatkowania w trakcie roku podatkowego. Druga zmiana dotyczy wypłat z zysku: każde rozdysponowanie zysku następujące po rezygnacji z opodatkowania ryczałtem od dochodów spółek lub po utracie prawa do korzystania z tej formy ma wiązać się z koniecznością zapłaty ryczałtu od rozdysponowanego dochodu z tytułu zysku netto — niezależnie od tego, czy wypłacany lub dystrybuowany zysk faktycznie został osiągnięty w okresie opodatkowania ryczałtem. Resort finansów wprowadza też definicję wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą, opartą na dwóch elementach: związku wydatków z przychodami oraz ich charakterze. Chodzi m.in. o kary, grzywny i odsetki, które — zdaniem MF — nie powinny pomniejszać podstawy opodatkowania. Projekt dopuszcza również wliczanie do minimalnej wysokości wydatków związanych z wypłatą wynagrodzeń (trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw) wydatków na wynagrodzenia osób fizycznych zatrudnianych na podstawie umowy o pracę. Obecnie jednym z warunków korzystania z estońskiego CIT jest zatrudnianie co najmniej trzech osób na umowę o pracę przez minimum 300 dni w roku albo — przy innej umowie cywilnoprawnej — ponoszenie wydatków na wynagrodzenia w wysokości co najmniej 3-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw.

Drugi pakiet zmian dotyczy ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Krajowa Administracja Skarbowa wykryła relacje między przedsiębiorcą opodatkowanym ryczałtem a podmiotami z nim powiązanymi: wspólnik spółki z o.o. będący właścicielem znaku towarowego, który jest jednocześnie nazwą, pod którą działa spółka, wydzierżawia go tej spółce. Spółka zalicza koszty dzierżawy do kosztów uzyskania przychodów i obniża podstawę CIT, a wspólnik rozlicza otrzymane należności ryczałtem w ramach najmu prywatnego według stawki 8,5 proc. (12,5 proc. od nadwyżki ponad 100 000 zł przychodu). Projekt zakłada opodatkowanie stawką 17 proc. przychodów z umowy najmu, dzierżawy lub umowy o podobnym charakterze własności intelektualnej i podobnych produktów, z wyłączeniem prac chronionych prawem autorskim, zawartej z podmiotem powiązanym. Stawką 15 proc. mają być opodatkowane przychody z „szeroko rozumianego” najmu powyżej 100 tys. zł. Jak tłumaczy MF, po zmianach stawka 8,5 proc. będzie miała zastosowanie do przychodów z najmu do kwoty 100 000 zł niezależnie od tego, czy przychody są uzyskiwane od podmiotu powiązanego, a nadwyżka powyżej 100 000 zł będzie opodatkowana stawką 12,5 proc. albo 15 proc. — w przypadku przychodów uzyskanych od podmiotu powiązanego.

Projekt uderza w dwa obszary, w których decyzje podejmuje się na lata, a nie na kwartał: wybór formy opodatkowania oraz sposób wypłacania zysku. Jeśli wybór estońskiego CIT ma być możliwy wyłącznie od początku roku, planowanie podatkowe przestaje być decyzją operacyjną, a staje się elementem kalendarza roku obrotowego. Podobnie reguła dotycząca rozdysponowania zysku po wyjściu z ryczałtu oznacza, że skutki podatkowe mogą pojawić się długo po zakończeniu okresu, w którym spółka korzystała z tej formy opodatkowania.

Zmiany w ryczałcie od najmu to z kolei sygnał dla firm, które rozliczają przychody z praw własności intelektualnej w relacjach z podmiotami powiązanymi. Istotna jest tu nie tylko sama stawka, ale też konieczność rozdzielenia przychodów do progu 100 000 zł i powyżej niego, a także rozróżnienia kontrahenta powiązanego od niepowiązanego.

Część projektu dotyczy zwolnień z krajowego minimalnego CIT. Zwolnienie objęłoby podatników osiągających większość przychodów ze sprzedaży energii elektrycznej, ciepła lub gazu przewodowego oraz przedsiębiorstwa prowadzące działalność w zakresie przetwórstwa węgla koksowego lub hutnictwa. W uzasadnieniu MF wskazało, że koszty minimalnego CIT mogłyby zostać odzwierciedlone w taryfach i cennikach dostawców, co mogłoby skutkować wzrostem cen dla odbiorców końcowych. Projekt zakłada też m.in. odstąpienie od CEPiK jako wyłącznego źródła informacji o emisyjności CO2 pojazdu na potrzeby limitu amortyzacji samochodów osobowych, zwolnienie BGK z CIT w związku z uzyskaniem i zbyciem lub wykupem skarbowych papierów wartościowych, zmianę zasad wyłączenia środków z odrębnego majątku małżonków oraz powiązanie zwolnienia CIT dla organizacji pozarządowych z faktycznym prowadzeniem działalności pożytku publicznego, a nie z zapisami statutowymi.

Ludzie i role. Zakres zmian jest na tyle szeroki, że nie może zostać wyłącznie u właściciela i księgowości. W spółce korzystającej z estońskiego CIT należy wskazać osobę odpowiedzialną za bieżące monitorowanie warunku zatrudnienia (co najmniej trzy osoby na umowę o pracę przez minimum 300 dni w roku albo odpowiedni poziom wydatków na wynagrodzenia przy umowach cywilnoprawnych) oraz za kontrolę, czy wydatki na wynagrodzenia z umów o pracę są prawidłowo wliczane do minimalnej wysokości tych wydatków. W firmach rodzinnych zasady dotyczące najmu i znaków towarowych powinni znać także wspólnicy rozliczający przychody ryczałtem — bo to ich dotyczy nowa stawka 17 proc. Osobno trzeba zaplanować przepływ informacji do osób przygotowujących zeznania i sprawozdania finansowe.

Sytuacje nietypowe. Projekt likwiduje wybór estońskiego CIT w trakcie roku, więc trzeba przygotować scenariusz wejścia lub wyjścia z tej formy wyłącznie od początku roku. Kluczowe pytanie brzmi, jak firma rozliczy wypłaty zysku po rezygnacji z ryczałtu lub po utracie prawa do niego — także wtedy, gdy zysk został wypracowany w innym okresie. Osobno trzeba przeanalizować umowy z podmiotami powiązanymi: licencje, dzierżawę znaków towarowych i innych praw własności intelektualnej, z wyłączeniem prac chronionych prawem autorskim. Warto też ustalić, jak liczyć przychody z najmu w roku, w którym próg 100 000 zł zostanie przekroczony w trakcie miesiąca, oraz jak dokumentować emisję CO2 pojazdów, skoro dane z CEPiK mogą nie odpowiadać rzeczywistości, a projekt dopuszcza inne dowody, m.in. świadectwo zgodności (CoC) lub dokument wydany albo uznany przez Dyrektora Transportowego Dozoru Technicznego.

System i narzędzia. Sama wiedza o przepisach nie wystarczy, jeśli ewidencja nie pozwala ich zastosować. Warto sprawdzić, czy system księgowy potrafi oznaczyć kontrahenta jako podmiot powiązany, rozdzielić przychody z najmu do kwoty 100 000 zł i powyżej tej kwoty, a także rozdzielić wydatki na wynagrodzenia według rodzaju umowy. Jeśli spółka korzysta z estońskiego CIT, potrzebny jest rejestr spełniania warunku zatrudnienia w ujęciu dziennym oraz rejestr wypłat z zysku wraz z datami. W obszarze amortyzacji samochodów osobowych warto prowadzić dokumentację emisji CO2 niezależnie od wpisu w CEPiK. W relacjach ze wspólnikami przydaje się rejestr umów najmu i dzierżawy zawartych z podmiotami powiązanymi.

Przegląd wewnętrzny. Zanim zmiany wejdą w życie, sensowny jest wewnętrzny przegląd obszarów, których dotyczą: spełniania warunków estońskiego CIT, wysokości wydatków na wynagrodzenia, umów z podmiotami powiązanymi oraz rozliczeń najmu. Taki przegląd pozwala wychwycić problem, gdy można jeszcze zmienić umowę, harmonogram wypłat albo sposób ewidencji — a nie dopiero wtedy, gdy skutki podatkowe są już przesądzone. Osobno warto przygotować symulację skutków przejścia lub wyjścia z ryczałtu od dochodów spółek, z uwzględnieniem wypłat zysku planowanych po zmianie formy opodatkowania.

Zmiany tej skali dotykają jednocześnie rozliczeń podatkowych i obrazu finansowego firmy widocznego w sprawozdaniu. W zakresie, w jakim problem dotyczy stawek i sposobu opodatkowania przychodów z najmu lub warunków korzystania z ryczałtu od dochodów spółek, właściwym obszarem jest doradztwo podatkowe. Osobno — przegląd procesów rozliczeniowych i kontroli wewnętrznej pomaga sprawdzić, czy dane w systemie rzeczywiście wspierają te rozliczenia. Tam, gdzie zmiana formy opodatkowania lub struktury wypłat jest elementem większej transakcji, znaczenie ma również due diligence oraz weryfikacja danych finansowych, na których opierają się decyzje właścicieli i finansujących.

Projekt pokazuje mechanizm, który powtórzy się w wielu firmach: zmiana przepisu nie działa tylko w dniu wejścia w życie, ale także po nim — przez wypłaty zysku, umowy z podmiotami powiązanymi czy warunki zatrudnienia ustalone wcześniej. Dlatego kluczowe jest wczesne sprawdzenie, jak nowe zasady przełożą się na konkretne umowy, ewidencję i harmonogram decyzji. Ta sama logika obowiązuje niezależnie od tego, czy firma korzysta z estońskiego CIT, rozlicza najem ryczałtem, czy dopiero planuje zmianę formy opodatkowania.